Chuyên môn
Ba nhóm vấn đề bác sĩ tập trung thăm khám và điều trị — mô tả dành cho người đọc không chuyên.
Sỏi đường tiết niệu
Sỏi thận · Sỏi niệu quản · Sỏi bàng quang
Đường tiết niệu là hệ thống dẫn nước tiểu từ thận xuống niệu quản, vào bàng quang rồi ra ngoài qua niệu đạo. Khi một số chất khoáng trong nước tiểu kết tinh và lắng đọng lại, chúng tạo thành sỏi. Viên sỏi có thể nằm yên nhiều năm mà không gây triệu chứng, nhưng cũng có thể di chuyển và làm tắc nghẽn dòng nước tiểu — đây là lúc người bệnh cảm nhận rõ cơn đau.
Sỏi thường gặp ở người uống ít nước, làm việc trong môi trường nóng, ra nhiều mồ hôi, có thói quen nhịn tiểu, chế độ ăn nhiều đạm hoặc mặn, hoặc từng có sỏi trước đây. Sỏi tiết niệu là bệnh dễ tái phát, nên sau khi xử trí viên sỏi hiện tại, việc phòng ngừa lâu dài cũng quan trọng không kém.
Triệu chứng thường gặp
- Đau vùng hông lưng một bên, có thể lan xuống bụng dưới và vùng bẹn; cơn đau quặn từng đợt, người bệnh khó tìm được tư thế dễ chịu.
- Tiểu ra máu (nước tiểu hồng, đỏ hoặc màu nước trà), có khi chỉ phát hiện được khi xét nghiệm.
- Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần; đôi khi dòng tiểu đang chảy thì đột ngột tắc rồi lại chảy tiếp.
- Buồn nôn, nôn kèm theo cơn đau.
- Nước tiểu đục, có mùi khác thường.
Khi nào cần đi khám
- Đau vùng hông lưng kéo dài hoặc tái đi tái lại, kể cả khi cơn đau tự hết.
- Có máu trong nước tiểu dù chỉ một lần.
- Đã từng phát hiện sỏi qua siêu âm nhưng chưa được đánh giá đầy đủ.
- Người có bệnh thận, chỉ còn một thận, hoặc đã từng can thiệp sỏi trước đây.
Cần tới cơ sở y tế ngay khi: đau dữ dội không giảm, sốt kèm ớn lạnh, nôn nhiều không ăn uống được, hoặc không tiểu được. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn đường tiết niệu trên nền tắc nghẽn hoặc bí tiểu — những tình huống cần xử trí sớm.
Các hướng điều trị hiện nay
- Điều trị nội khoa, theo dõi tống sỏi: áp dụng với sỏi nhỏ, còn khả năng tự ra ngoài; kết hợp uống đủ nước, thuốc giảm đau và thuốc hỗ trợ tống sỏi theo chỉ định.
- Tán sỏi ngoài cơ thể: dùng sóng xung kích từ bên ngoài làm vỡ sỏi để mảnh vụn theo nước tiểu ra ngoài, không cần rạch da.
- Nội soi tán sỏi ngược dòng bằng laser: ống soi đi theo đường tiểu tự nhiên lên tới vị trí sỏi (niệu quản, thận) để tán vụn và lấy sỏi ra.
- Tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ: tạo một đường vào nhỏ ở vùng lưng để tiếp cận và lấy sỏi thận kích thước lớn.
- Phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở: dành cho một số trường hợp đặc biệt về giải phẫu hoặc khi các phương pháp trên không phù hợp.
Không có một phương pháp nào phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn phụ thuộc vào kích thước và vị trí viên sỏi, độ cứng của sỏi, cấu trúc giải phẫu đường tiết niệu, chức năng thận và các bệnh lý đi kèm. Bác sĩ sẽ trao đổi để bạn hiểu rõ ưu — nhược điểm của từng lựa chọn trước khi cùng quyết định.
Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt
Còn gọi là phì đại tuyến tiền liệt · Thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi
Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ chỉ có ở nam giới, nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo — ống dẫn nước tiểu ra ngoài. Theo tuổi tác, tuyến này có xu hướng to dần lên một cách lành tính. Khi tuyến to ra, nó chèn ép niệu đạo và cản trở dòng tiểu, giống như một đoạn ống bị bóp lại.
Đây là quá trình thường gặp theo tuổi và bản thân nó không phải ung thư. Tuy nhiên, các triệu chứng rối loạn tiểu tiện do tăng sản tuyến tiền liệt lại khá giống với một số bệnh lý khác của tuyến tiền liệt và bàng quang, nên việc thăm khám để phân biệt là cần thiết.
Dấu hiệu rối loạn tiểu tiện
- Tiểu đêm nhiều lần, phải thức giấc làm giấc ngủ bị gián đoạn.
- Tiểu nhiều lần trong ngày, mỗi lần lượng ít.
- Tiểu gấp: buồn tiểu đột ngột và khó nhịn.
- Tia nước tiểu yếu, chảy chậm, tiểu ngắt quãng.
- Phải rặn hoặc chờ một lúc mới tiểu được.
- Cảm giác tiểu không hết, vừa đi xong lại muốn đi tiếp; nhỏ giọt cuối bãi.
Ai nên đi khám
- Nam giới từ khoảng 50 tuổi trở lên bắt đầu có thay đổi về thói quen đi tiểu.
- Người phải dậy đi tiểu từ hai lần trở lên mỗi đêm, ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt.
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tuyến tiền liệt.
- Người từng bí tiểu, nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát hoặc tiểu ra máu.
Không nên trì hoãn khi: hoàn toàn không tiểu được kèm bụng dưới căng tức (bí tiểu cấp), tiểu ra máu, sốt kèm tiểu buốt. Tình trạng tắc nghẽn kéo dài có thể ảnh hưởng tới bàng quang và chức năng thận.
Thăm khám và điều trị
- Đánh giá ban đầu: hỏi bệnh sử, chấm điểm triệu chứng đường tiểu, khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm, đo lượng nước tiểu tồn dư; xét nghiệm PSA khi có chỉ định để giúp phân biệt với bệnh lý ác tính.
- Theo dõi và điều chỉnh lối sống: với triệu chứng nhẹ — hạn chế uống nhiều nước vào buổi tối, giảm rượu bia và cà phê, tập thói quen đi tiểu hợp lý, tái khám định kỳ.
- Điều trị bằng thuốc: các nhóm thuốc giúp làm giãn cơ trơn vùng cổ bàng quang — tuyến tiền liệt hoặc làm giảm thể tích tuyến, có thể dùng đơn lẻ hoặc phối hợp tùy tình trạng.
- Can thiệp ngoại khoa: được cân nhắc khi triệu chứng nặng, đáp ứng kém với thuốc hoặc đã có biến chứng. Hiện nay phần lớn được thực hiện qua nội soi đường niệu đạo, trong đó có các kỹ thuật sử dụng năng lượng laser.
Mức độ khó chịu mà triệu chứng gây ra cho cuộc sống hằng ngày là một yếu tố quan trọng khi lựa chọn hướng điều trị, bên cạnh kết quả thăm khám. Có những trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ, có trường hợp cần dùng thuốc lâu dài, và có trường hợp cần can thiệp — bác sĩ sẽ cùng bạn cân nhắc dựa trên tình trạng thực tế.
Sức khỏe nam khoa
Thăm khám và tư vấn kín đáo, tôn trọng sự riêng tư
Nhiều nam giới ngại chia sẻ những vấn đề thuộc về sức khỏe sinh lý và cơ quan sinh dục, nên thường chịu đựng trong thời gian dài hoặc tự tìm cách xử lý. Trên thực tế, đây là những vấn đề y khoa bình thường như mọi vấn đề sức khỏe khác, có nguyên nhân rõ ràng và có hướng xử trí. Việc đi khám sớm giúp tìm đúng nguyên nhân và tránh những lo lắng không cần thiết.
Một điểm ít người biết: các rối loạn nam khoa đôi khi là biểu hiện sớm của những bệnh lý toàn thân như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp hay rối loạn nội tiết. Vì vậy, buổi khám nam khoa không chỉ giải quyết triệu chứng trước mắt mà còn là dịp nhìn lại sức khỏe tổng thể.
Các vấn đề thường được tư vấn
- Rối loạn cương dương: khó đạt hoặc khó duy trì độ cương đủ cho sinh hoạt vợ chồng.
- Xuất tinh sớm và các rối loạn xuất tinh khác.
- Suy giảm ham muốn, mệt mỏi, giảm chất lượng đời sống tình dục — có thể liên quan tới suy giảm nội tiết tố nam theo tuổi.
- Viêm nhiễm đường sinh dục — tiết niệu: tiểu buốt, tiết dịch bất thường, sưng đau vùng bìu.
- Các vấn đề về bao quy đầu, giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Khó khăn trong việc có con liên quan tới yếu tố nam giới.
Buổi khám diễn ra thế nào
- Bắt đầu bằng trao đổi: bác sĩ hỏi về triệu chứng, thời gian xuất hiện, thói quen sinh hoạt và các bệnh lý đang có.
- Thăm khám lâm sàng phù hợp với vấn đề bạn đang gặp, được thực hiện trong phòng khám riêng.
- Chỉ định xét nghiệm hoặc thăm dò cần thiết để tìm nguyên nhân, không làm thừa.
- Giải thích kết quả bằng ngôn ngữ dễ hiểu và trao đổi các lựa chọn điều trị.
- Bạn có thể đến khám một mình hoặc cùng bạn đời — tùy điều bạn thấy thoải mái hơn.
Hướng điều trị
- Điều chỉnh lối sống: giấc ngủ, vận động, cân nặng, rượu bia, thuốc lá — nền tảng của hầu hết các phác đồ.
- Kiểm soát các bệnh lý nền có liên quan như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa.
- Dùng thuốc theo chỉ định, dựa trên nguyên nhân được xác định sau thăm khám.
- Tư vấn tâm lý — hành vi khi yếu tố căng thẳng, lo âu đóng vai trò đáng kể.
- Can thiệp ngoại khoa với những trường hợp có chỉ định rõ ràng.
Về sự riêng tư của bạn: Thông tin bạn cung cấp khi gửi câu hỏi hoặc nhắn tin chỉ được dùng để hỗ trợ tư vấn, không chia sẻ cho bên thứ ba. Nội dung trao đổi giữa bạn và bác sĩ được giữ kín theo quy định về bảo mật thông tin người bệnh. Bạn có thể nhắn tin trước qua Zalo hoặc Messenger nếu chưa tiện gọi điện — không cần ngại, và không có câu hỏi nào là khó nói cả.
Lưu ý chung: Toàn bộ thông tin trên trang này mang tính chất tham khảo, giúp bạn hiểu về bệnh trước khi đi khám. Chỉ định cụ thể — bao gồm việc có cần can thiệp hay không và bằng phương pháp nào — chỉ được đưa ra sau khi bác sĩ thăm khám trực tiếp và có đầy đủ kết quả cận lâm sàng.
Bạn cần trao đổi hay muốn đi khám?
Có thắc mắc về tình trạng của mình, bạn gửi câu hỏi tới hộp thư của bác sĩ. Nếu muốn đăng ký khám, vui lòng gọi tổng đài Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
