Tăng sản tuyến tiền liệt là gì? Nam giới trên 50 tuổi cần lưu ý gì

Nếu bạn là nam giới ngoài 50 tuổi và bắt đầu thấy mình phải dậy đi tiểu ban đêm, tia nước tiểu yếu hơn trước, hoặc vừa đi xong đã có cảm giác muốn đi tiếp — rất có thể tuyến tiền liệt đang lớn dần lên. Đây là một trong những thay đổi thường gặp nhất theo tuổi ở nam giới, và hiểu đúng về nó giúp bạn bớt lo lắng cũng như biết khi nào cần đi khám.

Tuyến tiền liệt nằm ở đâu và làm nhiệm vụ gì?

Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ chỉ có ở nam giới, kích thước tương đương quả óc chó ở người trẻ. Nó nằm ngay bên dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo — ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Chức năng chính của tuyến là tiết ra một phần dịch trong tinh dịch, giúp nuôi dưỡng và vận chuyển tinh trùng.

Vị trí giải phẫu này chính là chìa khóa để hiểu toàn bộ vấn đề: niệu đạo đi xuyên qua giữa tuyến tiền liệt. Khi tuyến to lên, nó ép vào đoạn niệu đạo bên trong, giống như bàn tay bóp nhẹ một đoạn ống nước.

Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt là gì?

Từ khoảng tuổi trung niên, dưới ảnh hưởng của thay đổi nội tiết theo tuổi, số lượng tế bào trong tuyến tiền liệt tăng lên khiến tuyến to dần. Quá trình này được gọi là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, dân gian quen gọi là phì đại tuyến tiền liệt.

Hai điểm quan trọng cần nhớ:

• Đây không phải ung thư và bản thân tăng sản lành tính không tiến triển thành ung thư tuyến tiền liệt.
• Tuy nhiên, triệu chứng của hai bệnh có thể giống nhau. Đó là lý do việc thăm khám để phân biệt là cần thiết, thay vì tự kết luận.

Một điều thú vị mà nhiều người bất ngờ: kích thước tuyến không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ khó chịu. Có người tuyến to nhưng triệu chứng nhẹ, ngược lại có người tuyến không quá lớn nhưng lại rất phiền toái vì vị trí chèn ép bất lợi.

Các triệu chứng rối loạn tiểu tiện

Triệu chứng thường được chia thành hai nhóm, và người bệnh có thể gặp cả hai.

Nhóm triệu chứng do tắc nghẽn dòng tiểu

• Tia nước tiểu yếu, chảy chậm hơn trước rõ rệt.
• Phải chờ một lúc mới tiểu được, hoặc phải rặn để bắt đầu.
• Dòng tiểu ngắt quãng, đứt đoạn giữa chừng.
• Nhỏ giọt kéo dài ở cuối bãi.
• Cảm giác tiểu không hết, vừa xong lại muốn đi tiếp.

Nhóm triệu chứng do bàng quang bị kích thích

• Tiểu nhiều lần trong ngày, mỗi lần lượng ít.
• Tiểu gấp: buồn tiểu đột ngột và rất khó nhịn.
• Tiểu đêm — phải thức dậy một hoặc nhiều lần mỗi đêm, làm giấc ngủ bị cắt vụn.

Trong thực tế, tiểu đêm thường là triệu chứng khiến người bệnh khó chịu nhất, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới giấc ngủ, tinh thần và sinh hoạt ban ngày.

Nam giới trên 50 tuổi cần lưu ý gì?

Đừng mặc định “già thì phải vậy”

Rất nhiều người xem rối loạn tiểu tiện là điều đương nhiên của tuổi tác và chịu đựng nhiều năm. Trên thực tế, đây là tình trạng có thể đánh giá và cải thiện được. Đi khám không có nghĩa là chắc chắn phải mổ — phần lớn trường hợp bắt đầu bằng theo dõi hoặc dùng thuốc.

Nhận diện các biến chứng có thể gặp

Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài mà không được xử trí, có thể xuất hiện:

• Bí tiểu cấp: hoàn toàn không tiểu được, bụng dưới căng tức — đây là tình huống cần xử trí ngay.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái đi tái lại.
• Sỏi bàng quang hình thành do nước tiểu ứ đọng.
• Tiểu ra máu.
• Ảnh hưởng tới chức năng bàng quang và thận về lâu dài.

Thời điểm nên đi khám

Bạn nên chủ động thăm khám khi phải dậy đi tiểu từ hai lần trở lên mỗi đêm, khi triệu chứng bắt đầu ảnh hưởng tới công việc và giấc ngủ, khi có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tuyến tiền liệt, hoặc bất cứ lúc nào bạn thấy có thay đổi rõ rệt trong thói quen đi tiểu.

Bác sĩ đánh giá bằng cách nào?

Quy trình thăm khám thường gồm: hỏi bệnh sử và chấm điểm mức độ triệu chứng đường tiểu theo bộ câu hỏi chuẩn, khám lâm sàng bao gồm thăm khám trực tiếp tuyến tiền liệt, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm để đo kích thước tuyến và lượng nước tiểu còn tồn dư sau khi đi tiểu. Xét nghiệm PSA trong máu được chỉ định trong nhiều trường hợp nhằm hỗ trợ phân biệt với bệnh lý ác tính của tuyến tiền liệt. Đo niệu dòng đồ có thể được thực hiện để đánh giá khách quan tốc độ dòng tiểu.

Các hướng điều trị

• Theo dõi và điều chỉnh lối sống: áp dụng khi triệu chứng nhẹ. Bao gồm hạn chế uống nhiều nước vào buổi tối, giảm rượu bia và cà phê, tập thói quen đi tiểu theo giờ, tránh nhịn tiểu, và tái khám định kỳ.
• Điều trị bằng thuốc: có những nhóm thuốc giúp làm giãn cơ trơn vùng cổ bàng quang và tuyến tiền liệt để dòng tiểu thông thoáng hơn, và nhóm khác tác động làm giảm thể tích tuyến theo thời gian. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể dùng đơn lẻ hoặc phối hợp.
• Can thiệp ngoại khoa: được cân nhắc khi triệu chứng nặng, đáp ứng kém với thuốc, hoặc đã xuất hiện biến chứng. Hiện nay phần lớn được thực hiện qua nội soi đường niệu đạo, trong đó có các kỹ thuật sử dụng năng lượng laser.

Điều quan trọng là hướng điều trị được lựa chọn dựa trên cả kết quả thăm khám lẫn mức độ ảnh hưởng thực tế tới cuộc sống của bạn — hai người có kết quả siêu âm giống nhau vẫn có thể được tư vấn hai hướng khác nhau.